0 artikelen - € 0,00

De aanrader van Hilversum

Kopstukken - N.E. Middelkoop

In het huidige bezuinigingsklimaat wordt flink gediscussieerd over het wel of niet subsidiëren van culturele uitingen. Veel van wat in voorgaande eeuwen is geproduceerd dat nu als kunst wordt gezien, werd echter betaald door particulieren. Dat geldt in ieder geval voor een groot gedeelte van het werk uit ‘Kopstukken, Amsterdammers geportretteerd 1600-1800’. Voor de opkomst van de fotografie was het laten vervaardigen van een portret een arbeidsintensieve en kostbare zaak. Een portret was daardoor ook een manier om te laten zien dat men fortuin gemaakt had, en zich dus een leven op stand kon veroorloven. Achter een succesvol leven zit meestal ook een verhaal. Deze verhalen, gecombineerd met bijbehorende portretten vormen de ruggengraat van ‘Kopstukken’; een uniek boek, want nooit eerder werd een publicatie gewijd aan dit cruciale hoofdstuk uit de Nederlandse kunstgeschiedenis.

Als eerste is ‘Kopstukken’ natuurlijk een wie-was-wie van Amsterdam in de periode 1600-1800. Ook de diverse Gilden- Regenten- en Schuttersstukken vertellen over de diverse manieren waarop een Amsterdams burger carrière kon maken. Dit soort groepsportretten werden dikwijls vervaardigd van eigen geld. Vaak kreeg wie meer betaalde een betere plek op het schilderij. Ondanks het vaak formele karakter van de portretten bestaan er toch grote verschillen in de uitvoeringen ervan. Claes Corneliszn Moyaert liet bijvoorbeeld zijn gehele familie aanwezig zijn bij de verschijning van God aan Abraham in Sichem. De chirurgijn Jacob Franszn koos voor een wat huiselijkere setting, maar was trots genoeg op zijn beroep om zijn familie plaats te laten nemen in zijn praktijk, in plaats van in de woonkamer. De origineel uit Dordrecht afkomstige Gerrit Schaep liet een uniek verzamelportret van zijn voorouders vervaardigen, inclusief kwartierstaat met wapens. Hij was ook nog zo vriendelijk wat ruimte open te laten zodat er nog wat portretten aan toegevoegd konden worden.

In de loop der eeuwen bleek het regelmatig onoverkomelijk dat de wegen van het portret en de geportretteerde, of de wegen van het portret en de nabestaanden van de geportretteerde, zich zouden scheiden. Dan ging zo’n portret een geheel eigen leven leiden, en werd soms zelfs geannexeerd door een ander persoon van stand. Zo geraakten de huwelijksportretten van Frans Bannick Cocq en Maria Overlander uiteindelijk in de 19e eeuw in de handen van Burchard Theodoor Elias, die ze na aankoop plompverloren presenteerde als zijn illustere voorouders Mr. Floris Elias en Deborah Pancras.

Maar bovenal is ‘Kopstukken’ een prachtboek bomvol mooie schilderijen en tekeningen. Professionele ‘conterfeiters’ als Wallerant Vaillant, toenmaals zeer succesvolle schilders als Ferdinand Bol, zeventiende eeuwse iconen als Rembrandt van Rijn; ze komen allemaal wel een keer langs. Ook Johannes Friedrich August Tischbein maakt zijn opwachting met een portret van Jeronimus de Bosch III. Op zoek naar opdrachten beproefde deze portretschilder in 1791 zijn geluk in Amsterdam. Daar aangekomen werd hij geveld door een zware griep, maar overleefde deze dankzij het wondermiddel kinine. Tischbein portretteerde de Bosch bij de tombe van zijn in 1793 overleden zuster; een tombe die overigens volledig aan de fantasie van Tischbein is ontsproten. Op iedere pagina van ‘Kopstukken’ valt dus wel iets te ontdekken. Zo ook in het colofon, dat vermeldt dat ‘Kopstukken’ mede tot stand gekomen is dankzij financiele steun van Genootschap Amsterdams Historisch Museum en Stichting Chamera, Fonds voor Geschiedenis en Kunst. Dat dan weer wel…..

Kopstukken
MIDDELKOOP, N.E.

Van € 29,90 voor:

€ 14,99

Eerdere aanraders

Was Tom Poes maar hier - Marten Toonder (1912-2005)

In 2012 zal het 100 jaar geleden zijn dat Marten Toonder te Rotterdam het levenslicht zag. Dit is voor het Stripschap voldoende reden om het komend jaar tot ‘Toonderjaar’ uit te roepen, en de stripmaker Marten Toonder centraal te stellen tijdens de komende stripdagen op 10 & 11 maart 2012. Bij De Slegte nemen we graag een voorschot op het komende jubeljaar, en zetten de aartsvader van het Nederlandse beeldverhaal gewoon nu al in het zonnetje!

Marten Toonder is het meest bekend als de geestelijk vader van Tom Poes en Olivier B. Bommel, het duo dat hij jarenlang avonturen heeft laten beleven in diverse kranten en weekbladen. Begonnen als een eenvoudige kinderstrip in 1941, nam de reeks na de oorlog hoge vlucht, en tegen de afsluiting in 1986 behoorden figuren als Wammes Waggel, Kwetal en Markies de Canteclaer tot het nationaal geheugen. Mede door Toonders bijzondere taalgebruik kreeg de strip ook literair aanzien. De Slegte biedt online een ruime keuze uit al deze avonturen, zowel nieuw als 2ehands.

Meerdere generaties zijn opgegroeid met de verhalen en figuren van Marten Toonder, maar (niet minder belangrijk): meerdere generaties tekenaars hebben, deel uitmakend van de Toonder Studio’s, meegewerkt aan het tot stand komen van deze verhalen. Een heer kan nu eenmaal niet alles alleen doen… In het boekje Was Tom Poes maar hier laten vele van deze tekenaars, waaronder Dick Matena en Jan Kruis, zich nog eenmaal inspireren door de wereld van Toonder; waardoor dit boekje een warm eerbetoon is geworden, met vele kwinkslagen.

De Toonder Studio’s werden gedurende de oorlogsjaren opgestart, in eerste instantie om het avontuur van het vervaardigen van een avondvullende tekenfilm aan te gaan, maar later zou de Studio steeds meer ook als dekmantel voor verzetsactiviteiten gaan fungeren. In Meestal in ‘t verborgene wordt door M. Peters en E. Barten deze periode in de vaderlandse animatiegeschiedenis uitvoerig besproken. Dat veel talent de kneepjes van het vakbij de Toonder Studio’s heeft geleerd, is tekenend voor het aan zien dat Marten Toonderna de oorlog genoot. Zo had Tom Poes niet alleen zijn eigen Tom Poes Weekblad, maar zelfs zijn eigen themapark; zoals blijkt uit het boek Rommeldam: De geschiedenis van een miniatuurstadje. Deze Madurodam versie van het fictieve Rommeldam is reeds decennia van de vaderlandse aardbodem verdwenen, maar de auteur troost zich alle moeite zoveel mogelijk informatie en beeldmateriaal boven tafel te krijgen. Voor wie een wat algemener beeld van Bommel-curiosa door de jaren heen wil krijgen is De curieuze wereld van Heer Bommel en Tom Poes een aanrader.

Na het afsluiten van de Bommelstrip in 1986 wijdde Toonder zich aan zijn Autobiografie, waarin hij op geheel eigen wijze terugblikt op zijn leven. Vooral het eerste deel Vroeger was de aarde plat is van belang, omdat je hierin de ‘andere wereld’, die zo typerend is voor het oeuvre van Toonder, bijna als vanzelf ziet ontstaan.

Wat staat ons dan nog te wachten komend jaar?
Meest in het oogspringend is de aangekondigde biografie van de hand van Wim Hazeu; vooral sinds Dick Matena in een interview in Vrij Nederland (6 september 2008) het verheven beeld van Marten Toonder, dat veel fans nog steeds koesteren, nadrukkelijk bij het grofvuil zette. Uit de briefwisseling tussen Dick Matena en Marten Toonder, in 2010 verschenen als Wat jij, jonge vriend, blijkt Toonder vooral een streng en kritisch lezer, die het wel degelijk waardeert nieuw werk te ontvangen van zijn voormalig werknemer, maar die het nooit zal nalaten deze voormalig werknemer te wijzen op dingen die hem daar aan niet bevallen.

Marten Toonders laatste levensjaren zijn recentelijk ook in een nieuw licht geplaatst door het boek Een heer vertelt. In de hierin gepubliceerde gesprekken met Robin Lutz praat Toonder openhartig over zijn moeizame relaties met zijn kinderen, zijn bijna dood ervaring na een mogelijke zelfmoordpoging en het moeizame leven in een verzorgingshuis. Het is in dit boek dat Toonder het duidelijkst naar voren komt als een gewoon mens, met alle tekortkomingen die daarbij horen. Aan Wim Hazeu om alle puzzelstukjes te ordenen, op juiste waarde te schatten, en tot een geheel te smeden dat recht doet aan alle facetten die Marten Toonder rijk was. Maar het moge duidelijk zijn: ook zonder jubeljaar valt er al genoeg te beleven in de wereld van Marten Toonder.

Bekijk hier ons aanbod MARTEN TOONDER