Het beste buitenlandse boek

In de ban van de ring van J.R.R. Tolkien

De verkiezing van het beste boek aller tijden is een simpel spelletje: tien meesterwerken strijden maandenlang om de hoogste eer, en uiteindelijk wint Tolkien.
Deze vrije variatie op een uitspraak van voetbal-analyticus Gary Lineker gaat niet alleen op voor Groot-Brittannië (waar The Lord of the Rings The Big Read won), of voor Duitsland (waar Der Herr der Ringe eerste werd bij Das grosse Lesen), maar ook voor Nederland.

Want de Nederlandse lezers hebben gesproken, en In de ban van de ring is hun favoriete buitenlandse boek. Dat maakte GroenLinks-politica Femke Halsema, jurylid bij de Grote Boekenquiz van de NPS en NRC Handelsblad, op maandag 10 maart bekend tijdens het televisieprogramma De Avond van het Boek. De meer dan vijftig jaar oude fantasy-trilogie van J.R.R. Tolkien behaalde iets meer dan 16 procent van de stemmen die werden uitgebracht in de tweede ronde van de internetverkiezing.

In totaal deden meer dan vijfduizend mensen mee aan de verkiezing van het favoriete buitenlandse boek, die zich de afgelopen drie maanden op de website hetbesteboek.nl afspeelde. Het gat tussen de nummers één en twee, die beide zestien-en-eenhalf procent van de stemmen kregen, en de nummers drie en vier - Tolstojs Oorlog en vrede met 12 procent en García Márquez’ Honderd jaar eenzaamheid met 13 procent - was groot. In de lagere regionen (van Célines Reis naar het einde van de nacht tot en met Eco’s Naam van de Roos) waren de stemmen keurig verdeeld, tussen de 8 en de 5 procent. (bron: www.hetbesteboek.nl)


1. J.R.R. Tolkien: In de ban van de ring (1955)
Met In de ban van de ring gaf Tolkien de aanzet tot de opbloei van het fantasygenre. Het boek werd uitgegeven in drie delen: De Reisgenoten, De Twee Torens en De Terugkeer van de Koning. Het hoofdpersonage, de Hobbit Frodo Balings (Engels: Baggins), krijgt van zijn oom Bilbo Balings een gouden ring. Dit blijkt een ring te zijn die grote macht in zich draagt, gesmeed door Sauron. Sauron, die al het kwade in Midden-aarde (Middle-earth) vertegenwoordigt, kan alleen verslagen worden door de Ring te vernietigen. De enige plaats waar dit gedaan kan worden is het vuur van de Doemberg (Mount Doom), waar de Ring ook door Sauron gesmeed werd. In de Ban van de Ring werd meerdere keren verfilmd. De jongste en bekendste verfilming is The Lord of the Rings van regisseur Peter Jackson. De drie aparte films zijn tegelijkertijd opgenomen in Nieuw-Zeeland. Jacksons verfilmingen van de boeken wonnen samen 17 Oscars. In december 2010 zal een verfilming van de De Hobbit uitkomen en een jaar later een film die zich afspeelt in de periode tussen De Hobbit en In de Ban van de Ring.
2. Marianne Fredriksson: Anna, Hanna en Johanna (1996)
Johanna is dement en ligt op sterven. Haar dochter Anna bezoekt haar en begint zich af te vragen wie haar grootmoeder Hanna was. Omdat Johanna niet meer in staat is antwoord te geven op haar vragen, gaat Anna zelf op zoek. Ze reist door het leven van drie generaties vrouwen die onder zeer verschillende omstandigheden hun positie moeten bevechten. Toch hebben ze in essentie dezelfde problemen in hun streven naar zelfstandigheid. Anna begint meer te begrijpen van het leven, de rol die mannen spelen, vreugde en verdriet, liefde en haat.
Marianne Fredriksson (1927 - 2007) groeide op in Göteborg in Zweden. Na haar studie werkte ze als journaliste bij de lokale krant Göteborgstidningen, waar ze scheepvaartverslaggeefster werd. Het talent van Fredriksson bleef echter niet onopgemerkt en ze werd uiteindelijk redactiechef bij het grootste Zweedse dagblad, Svenska Dagbladet (1974-1989). In 1998 werd Marianne Fredriksson gekozen tot Auteur van het Jaar voor haar succesvolle roman Anna, Hanna en Johanna. Een jaar later werd haar tweede roman, Simon, gekozen tot Beste Vertaalde Roman van 1999.
3. Lev Tolstoj: Oorlog en vrede (1869)
Lev Nikolajevitsj Tolstoj (1828-1910) schreef Oorlog en vrede (Vojna i mir) tussen 1864 en 1869. Het verhaal begint in de regeringsperiode van tsaar Aleksander I, die in 1805 steuntroepen levert aan de Oostenrijkse keizer voor zijn oorlogen tegen Napoleon. Dan volgt de Franse inval in Rusland op 12 juni 1811, de bloedige Slag bij Borodino, Napoleons inname van Moskou, en ten slotte de bijna complete vernietiging van zijn 'Grande Armée' op de terugtocht uit Rusland in de winter van 1812. Tolstoj studeerde oosterse talen en rechten in St. Petersburg. Tijdens de Krimoorlog (1853-1856) nam hij als officier deel aan de krijgsverrichtingen. In 1862 vestigde hij zich met zijn echtgenote op het landgoed Jasnaja Poljana. Tolstoj debuteerde met een trilogie: Kindertijd (1852), Jeugdjaren (1854) en Jongelingschap (1857). Zijn oorlogservaringen vinden hun neerslag in zijn groots opgezette epos Oorlog en vrede. Met Anna Karenina (1878), zijn tweede grote roman, oogstte Tolstoj internationaal succes en vestigde hij definitief zijn naam.
4. Gabriel García Márquez: Honderd jaar eenzaamheid (1967)
De familiekroniek Honderd jaar eenzaamheid is het meesterwerk van Gabriel García Márquez. Het is het exotische en tragische verhaal van de talrijke generaties Buendía’s, die Macondo op het moeras veroverd hebben, ruim een eeuw voordat deze stad haar apocalyptische einde vindt. Daarnaast is het een witboek van wat zich op het Zuid-Amerikaanse continent heeft afgespeeld: natuurrampen, exploitatie en meedogenloze oorlogen bepalen de geschiedenis van het geslacht Buendía, waarvan de stichter José Arcadio een alles beproevende amateur-alchemist is, die onder andere bewijst dat de wereld rond is, een zinvolle, zij het late ontdekking.
De Colombiaanse auteur Gabriel García Márquez (Aracataca 1927) ontving in 1982 de Nobelprijs voor de literatuur. Hij begon zijn carrière in de journalistiek, een vak dat hij ook naast zijn schrijverschap altijd is blijven uitoefenen. García Márquez schreef meer dan vijfentwintig boeken, waaronder de beroemde romans De kolonel krijgt nooit post, Honderd jaar eenzaamheid en Liefde in tijden van cholera.
5. Louis-Ferdinand Céline: Reis naar het einde van de nacht (1932)
'Reizen is heel nuttig, het prikkelt je verbeelding. Al het overige geeft maar teleurstelling en last. Onze reis hier is volkomen denkbeeldig. Dat is zijn kracht. Hij voert ons van het leven naar de dood. Mensen, dieren, steden, dingen, alles berust op fantasie. Het is een roman, een verzonnen verhaal, meer niet. En trouwens, iedereen kan het doen. Je hoeft je ogen maar te sluiten. Het is aan de andere kant van het leven.’
Met deze regels opent de Franse schrijver Louis-Ferdinand Céline (1894–1961) zijn Reis naar het einde van de nacht, de roman waarmee hij in 1932 debuteerde en die hem in één klap wereldberoemd maakte. In dit boek beschrijft Céline de uitzichtloze tocht van hoofdpersoon Bardamu door onze absurde wereld. Het verhaal over Bardamu was voor een belangrijk deel gebaseerd op eigen ervaringen: in de Eerste Wereldoorlog, in het koloniale Afrika en bij zijn werk als arts. De complete tekst van Reis naar het einde van de nacht werd geïllustreerd door de beroemde Franse tekenaar Jacques Tardi (1946). Tardi is erin geslaagd de essentie van Céline’s meesterwerk op buitengewone wijze te vangen: met ruim 400 prachtige tekeningen, van piepklein tot paginagroot en zelfs een groot aantal over twee hele bladzijden, heeft hij het verhaal van een adembenemend décor voorzien zonder de sfeer geweld aan te doen. Sterker: er komt een dimensie bij.
In 1936 verscheen Céline’s andere grote roman Dood op krediet. Zijn verdere werken werden veel minder bekend, en in toenemende mate gekleurd door een destructief nihilisme en een mateloze woede. De publicatie van pamfletten met antisemitische strekking noopten Céline in 1944 te vluchten naar Duitsland en later naar Denemarken. In 1951 keerde hij terug naar Frankrijk, nam zijn werk als arts weer op en wijdde zich verder aan zijn schrijverschap. Zijn werk had grote invloed op latere auteurs als Camus, Sartre en De Beauvoir en, in Nederland, op Hermans en Reve.
6. Jane Austen: Trots en vooroordeel (1813)
Elizabeth Bennet woont met haar ouders en vier zussen op het Engelse platteland. Haar vader is weinig vermogend en daarom is haar moeder naarstig op zoek naar rijke echtgenoten voor haar vijf dochters. Elizabeth is echter een intelligente, pittige jongedame die zelf wil kiezen. Elizabeth Bennet is met haar levendige, sprankelende geest, haar gevoel voor humor en haar oprechtheid altijd een van de geliefdste romanpersonages van Jane Austen geweest. Als zij de charmante Wickham en de trotse, hooghartige Darcy ontmoet, zijn haar gevoelens ten opzichte van beiden snel bepaald. Haar eigen belevenissen en die van haar vriendin Charlotte Lucas en haar zusje Jane dwingen haar echter om haar mening over vele zaken te herzien. Maar ze schuwt de confrontatie met zichzelf niet en is telkens weer in staat de humor van haar situatie in te zien.
Jane Austen (1775-1813) schreef tijdens haar korte leven onder andere de wereldberoemde romans Sense and Sensibility en Emma. In 2005 ging de verfilming van Pride and Prejudice in première met in de hoofdrollen Keira Knightley en Donald Sutherland.
7. Annie Proulx: Scheepsberichten (1993)
Quoyle, een onhandige derderangsjournalist, werkt voor een plaatselijke krant in het noorden van de staat New York. Nadat zijn vlinderachtige, overspelige echtgenote is verongelukt, weet zijn tante de verslagen Quoyle over te halen om met haar en zijn beide dochtertjes het verlaten voorouderlijk huis aan de kust van Newfoundland te betrekken. De ruige streek met zijn onherbergzame klimaat stelt de weduwnaar voor nieuwe uitdagingen: hij moet een oud huis bewoonbaar zien te maken en zich als verslaggever van de scheepsberichten bewijzen in de Gammy Bird, een bizarre krant die voornamelijk aandacht besteedt aan seksschandalen en auto-ongelukken.
De confrontatie van de trage, maar allesbehalve domme Quoyle met de woeste natuur en zijn contacten met de niet bepaald tamme Newfoundlanders worden met groot vakmanschap, veel vaart en een aanstekelijk gevoel voor humor beschreven.
Annie Proulx wordt alom beschouwd als een literair fenomeen. Ze won onder meer de Pulitzer Prize, de National Book Award en de PEN/Faulkner Award.
In 1995 brak Proulx door in Nederland met Scheepsberichten. De romans Ansichten en Accordeonmisdaden volgden, evenals de verhalenbundel Klaaglied.
8. George Orwell: 1984 (1949)
Nieuwspraak, Big Brother, het vocabulaire uit 1984 is in onze taal opgenomen en een eigen leven gaan leiden. De roman van George Orwell uit 1949 over de strijd van Winston Smith, ambtenaar op het ministerie van Waarheid, tegen de alles doordringende Partij, en zijn gedoemde liefde voor Julia heeft niets van zijn literarie zeggingskracht verloren. In Orwells steeds weer herdrukte anti-utopie verkeert de wereld in de wurggreep van een systeem dat is gegrondvest op de verbreiding van angst, haat en wreedheid, en dat iedere vorm van persoonlijke vrijheid en indiviualiteit uitsluit. 1984 is onverminderd geldig als benauwend nauwkeurig blauwdruk van elk dictatoriaal regime.
Schrijver, journalist en criticus George Orwell, pseudoniem van Eric Arthur Blair (Motihari (India), 25 juni 1903 - Londen, 21 januari 1950) is een van de meest bewonderde Engelstalige auteurs van de 20e eeuw. Het bekendst zijn de twee werken die hij schreef tegen het einde van zijn leven: Animal Farm en 1984. Het zijn scherpe aanklachten tegen stalinisme en totalitarisme.
9. Fjodor Dostojevski: De broers Karamazov (1880)
De broers Karamazov gaat over vier zoons die elk een motief hadden om hun vader te vermoorden. Het is een overrompelende en meeslepende roman waarin Dostojevski tegengestelde ideeën aan de orde stelt die vergaand actueel zijn: de verhouding tussen geloof en verstand, misdaad en gerechtelijke dwaling, christelijke gedachten en atheïstische ideeën.
Fjodor Michailowitsj Dostojevski (1821-1881) begon zijn literaire loopbaan als vertaler van het werk van Balzac en George Sand, en debuteerde met de roman Arme mensen. In 1849 werd Dostojevski veroordeeld tot vier jaar dwangarbeid in Siberië, op deze periode baseerde hij zijn in 1859 gepubliceerde Aantekeningen uit het dodenhuis. In 1866 verschenen de eerste afleveringen van zijn grote roman Misdaad en straf. Begin 1867 vertrok Dostojevski naar het buitenland om schuldeisers te ontlopen en tijdens deze buitenlandse periode schreef hij De idioot, De eeuwige echtgenoot en het grootste deel van Boze geesten. In juli 1871 keerde hij terug naar Petersburg, waar hij zijn meesterwerk De broers Karamazow schreef. Tijdens de laatste jaren van zijn leven verwierf Dostojevski roem als redenaar: zijn toespraak bij de onthulling van het Poesjkin-standbeeld te Moskou leidde tot grote emoties: studenten vielen flauw, vrouwen omhelsden hem, vijanden verzoenden zich wenend, de kranten stonden er vol van. Op 28 januari 1881 stierf hij aan een longbloeding. Zijn begrafenis werd een nationale gebeurtenis.
10. Umberto Eco: De Naam van de Roos (1981)
Umberto Eco (1932) is de bekendste nog levende Italiaanse schrijver. Hij is ook hoogleraar in de semiotiek aan de universiteit van Bologna. Hij brak internationaal door met zijn boek De naam van de roos, een spannende detectiveroman die zich in 1327 afspeelt tegen de religieus-filosofische achtergrond van de macht van de Rooms-Katholieke Kerk en verschillende stromingen daarin die vanuit het centrale gezag met kracht en met geweld werden onderdrukt. De plot speelt zich af tegen een zeer gedetailleerde, historische achtergrond, dat met grote kennis van zaken wordt geschetst. Het boek ademt het ritme van het kloosterleven en de hoofdstukken zijn ingedeeld naar de gebedstijden binnen de kloostermuren. In 1986 is het verfilmd als The Name of the Rose door Jean-Jacques Annaud met Sean Connery en Christian Slater in de hoofdrollen.
Zijn tweede boek, De slinger van Foucault, speelt zich af in het heden, maar gaat vooral over de erfenis van de tempeliers en de rozenkruisers, een laat-middeleeuwse mystieke beweging.