Wegkijken

'Het besef te behoren tot een groep die straffeloos kon worden vernederd en mishandeld, was natuurlijk schaamteverwekkend', schreef de psychiater Louis Tas naar aanleiding van de vlucht van Duitse joden naar Nederland in 1938, enkele maanden na de Reichskristallnacht. Geïnspireerd door deze uitspraak maakte Tijs Goldschmidt een selectie van ruim zestig foto's uit het Spaarnestad Fotoarchief waarin de emotie schaamte centraal staat. Het zijn vaak onthutsende beelden, die hem willen doen wegkijken. Dit kan zijn door het onderwerp, zoals dierenleed tot vermaak, sekstoerisme, stuitende omgang met vluchtelingen, machtsmisbruik, de tegenstellingen tussen arm en rijk. Maar ook de benadering kan schaamte opwekken: fotografie als middel om ons te vermaken met de ellende van anderen. Goldschmidt kwam er gaandeweg achter hoe het mechanisme van plaatsvervangende schaamte voor hem werkt.De keuze van de foto's, gemaakt door Cas Oorthuys, Gilles Peress, Susan Meiselas en vele anderen, wordt ingeleid door een intrigerend essay over Goldschmidts zoektocht door het enorme archief en zijn persoonlijke overwegingen daarbij.